Τι ακριβώς μετράμε σε μια εργομετρική αξιολόγηση — και τι σημαίνει το καθένα

«Πέρασε τα εργομετρικά;» Είναι η πιο συχνή ερώτηση που δεχόμαστε — και η μόνη που δεν μπορούμε να απαντήσουμε, γιατί δεν είναι εξετάσεις που περνιούνται. Είναι μετρήσεις. Δίνουν εικόνα της σημερινής κατάστασης ενός αθλητή και της γενετικής του προδιάθεσης· δεν βγάζουν «επιτυχία» ή «αποτυχία». Παρακάτω, τι ακριβώς μετράμε και τι σημαίνει το καθένα.

Σωματομετρήσεις

• Σωματική μάζα (βάρος) — σε κιλά. Από μόνο του λέει ελάχιστα· αποκτά νόημα δίπλα στη σύσταση σώματος.
• Σωματικό ανάστημα (ύψος) — σε μέτρα. Παρακολουθούμε την ανάπτυξη και ταυτόχρονα προλαβαίνουμε καταστάσεις τραυματισμών, ιδιαίτερα στους μεσοσπονδύλιους δίσκους σε περιόδους ταχείας αύξησης.
• Περιφέρειες σώματος — σε εκατοστά. Βοηθούν στην αξιολόγηση της αναλογίας μυϊκής μάζας και, σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα, στον προσανατολισμό προς συγκεκριμένα αθλήματα ή θέσεις.
• Σύσταση σώματος — απαραίτητα μετράμε το ποσοστό σωματικού λίπους. Είναι περιοριστικός παράγοντας για την απόδοση σε κάθε άθλημα όπου μετακινείς το σώμα σου.

Φυσικές ικανότητες

Ευλυγισία

Με τη μέτρηση του εύρους κίνησης μπορούμε να προλάβουμε συσπάσεις μυών και τραυματισμούς. Χαμηλή ευλυγισία σε συνδυασμό με περίοδο ταχείας ανάπτυξης είναι από τους πιο αξιόπιστους προάγγελους προβλήματος.

Δύναμη — και οι τρεις μορφές της

Δύναμη είναι η ικανότητα του οργανισμού να προκαλέσει αλλαγή θέσης ή μεταβολή σχήματος ενός αντικειμένου. Δεν είναι μία:

• Αντοχή στη δύναμη — πόσες φορές μπορεί κάποιος να σηκώσει ένα μικρό για αυτόν βάρος.
• Μέγιστη δύναμη — ποιο είναι το μεγαλύτερο βάρος που μπορεί να σηκώσει μία μόνο φορά.
• Ισχύς (γνωστή και ως εκρηκτικότητα ή ταχυδύναμη) — πόσο γρήγορα μπορεί να σηκώσει ένα μέτριο βάρος ή το ίδιο του το σώμα. Εδώ ανήκει το κατακόρυφο άλμα.

Δύο αθλητές με την ίδια μέγιστη δύναμη μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική ισχύ — και στα περισσότερα αθλήματα, η ισχύς είναι που μετράει.

Ταχύτητα — και οι τρεις φάσεις της

Ταχύτητα είναι η αλλαγή θέσης στον χώρο σε σχέση με τον χρόνο:

• Επιτάχυνση — πόσο γρήγορα φτάνει ένας αθλητής στη μέγιστη ταχύτητά του. Κρίνεται στα πρώτα 10 μέτρα.
• Μέγιστη ταχύτητα — η μεγαλύτερη ταχύτητα που μπορεί να αναπτύξει.
• Αντοχή στην ταχύτητα — η διατήρηση συγκεκριμένης ταχύτητας για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρόνο.

Γι' αυτό μετράμε 10, 20 και 30 μέτρα χωριστά: ένας αθλητής μπορεί να είναι εξαιρετικός στα πρώτα μέτρα και μέτριος στη μέγιστη ταχύτητα, και η προπόνηση που χρειάζεται είναι τελείως διαφορετική στις δύο περιπτώσεις.

Ευκινησία και ισορροπία

Ευκινησία είναι η αλλαγή κατεύθυνσης με τη μεγαλύτερη δυνατή ταχύτητα, χωρίς απώλεια της ισορροπίας. Ισορροπία είναι η διατήρηση μιας σταθερής θέσης για συγκεκριμένο χρόνο. Και οι δύο συνδέονται άμεσα με τον κίνδυνο τραυματισμού σε αθλήματα με απότομες επιβραδύνσεις.

Ενεργειακά συστήματα

• Αερόβια ικανότητα — η δυνατότητα του οργανισμού να μετατρέπει την αποθηκευμένη ενέργειά του σε κίνηση, με επαρκές οξυγόνο.
• Αναερόβια ικανότητα — η ικανότητα να μετατρέπει συγκεκριμένες αποθηκευμένες πηγές ενέργειας σε κίνηση χωρίς οξυγόνο.

Οι δύο δεν λειτουργούν χωριστά· συνυπάρχουν, και απλά η μία υπερισχύει της άλλης ανάλογα με τις απαιτήσεις:

• Μεγάλες απαιτήσεις σε μικρό χρόνο — υπερισχύει η αναερόβια και συμπληρώνει η αερόβια.
• Μεγάλες σε διάρκεια απαιτήσεις — υπερισχύει η αερόβια.
• Η έναρξη κάθε δραστηριότητας γίνεται από την αναερόβια. Αν η ένταση είναι χαμηλή, τη διαδέχεται η αερόβια. Αν είναι υψηλή, η αναερόβια συνεχίζει να παρέχει ενέργεια μέχρι την εξάντληση των αποθεμάτων.

Εργαστηριακές μετρήσεις

CPET (καρδιοαναπνευστική δοκιμασία κόπωσης) — μη επεμβατική μέθοδος που αξιολογεί την απόδοση της καρδιάς, των πνευμόνων και των μυών κατά τη μέγιστη μυϊκή επιβάρυνση. Δίνει το VO₂max, τα κατώφλια και τις προσωπικές ζώνες προπόνησης.

Ισοκινητική αξιολόγηση — μετρά αντικειμενικά τη ροπή κάθε μυϊκής ομάδας, τις αναλογίες αγωνιστών-ανταγωνιστών και τις ασυμμετρίες δεξιού-αριστερού.

Μεταβολισμός ηρεμίας (RMR) — πόσες θερμίδες καίει πραγματικά ο οργανισμός σε ηρεμία, μετρημένες και όχι υπολογισμένες.

Πώς ερμηνεύονται τα αποτελέσματα

Ένας αριθμός χωρίς πλαίσιο δεν σημαίνει τίποτα. Κάθε αποτέλεσμα αξιολογείται με βάση:

• το φύλο·
• τη χρονολογική, τη βιολογική και την προπονητική ηλικία — σε νεαρούς αθλητές η βιολογική είναι συχνά η πιο καθοριστική, γι' αυτό υπολογίζουμε το προφίλ ωρίμανσης (PHV)·
• το άθλημα και τη θέση·
• την προπονητική περίοδο — προετοιμασία, προαγωνιστική, αγωνιστική ή μεταβατική.

Με αυτά στο χέρι, ο προπονητής ή ο γυμναστής μπορεί να σχεδιάσει την κατάλληλη προπόνηση για κάθε αθλητή ή ομάδα, με στόχο τη βελτίωση της απόδοσης, την ανάπτυξη κινητικών δεξιοτήτων και την πρόληψη τραυματισμών από επιβαρύνσεις μεγαλύτερες των σημερινών δυνατοτήτων.

Πόσο συχνά; Δες το ημερολόγιο μετρήσεων μιας σεζόν. Έχεις ήδη ραντεβού; Δες την προετοιμασία.